ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
49
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
در اين بين آقا بيك آمده ، ابتدا مذكور نمود كه شالهاى ترمه بهجهت صندوقداران سردار و خدمههاى او از نظر رفته . من آدمى همراه آوردهام كه شال تعارف آنها را گرفته و داده كه بهجهت آنها برده باشند . صاحبى ايلچى فرمودند كه ما صندوقدار و خدمههاى زن سردار را معرفت نداريم ، و راهى ندارد كه شال به آنها داده شود و نخواهيم داد . آقا بيك مأيوس گرديده به منزل رفته رحل توقف انداخت و ما نيز در آن مكان استراحت نموديم . يوم پنجشنبه بيست و هشتم : طلوع صبح از منزل مذكوره حركت و روانه قىشادور شديم . و مسافت آن هشت فرسنگ است . در چهارفرسنگى قريهء پسنادور واقع است . در اينجا جماعت روسيه سنگرى ساخته و خانهء كپرى هم بسيار ساختهاند . در آنجا جمعى سالدات هميشه توقف دارند ، و اين محال قراقلخان است . در آنجا فرود آمده ناهار « 1 » صرف نموده روانهء منزل شديم . وضع اين راه اين است كه از اول منزل الى آخر از سمت چپ و راست كوههاى بسيار مرتفعى مىباشد ، و جنگل و اشجار بسيار دارد ، كه هر يك چهل پنجاه ذرع بلندى دارند . در سمت راست رودخانهء قراقلخان كه عركو هم آن را ميگويند واقع است . آب گوارائى دارد ، و پستى و بلندى بسيار دارد كه بلندى آن منتهاى ارتفاع و پستى آن بطريق قعر چاهى ميماند . [ در ] چندين مكان پلهايى از چوب بر روى رودخانه بسته عبور مينمايند . در سر پلها خانههاى چوبى ساخته مستحفظ روس توقف دارد . [ در ] سمت دست راست اين راه محال كاخت واقع است ، و دست چپ محال كارتل است و عرض اين كوه و آن كوه كه فيما بين معبر است ، و تقريبا يكصد و سىچهل ذرع به نظر مىآيد . در آنجا در دو مكان ، كه فاصلهء آن دو مكان با يكديگر يكصد قدم بيشتر نخواهد بود ، اصل كوه را بريده ، بطريق دالان راهى ساختهاند . عرض تخمينا دوازده قدم ، و طول تقريبا يكصد قدم مىشود ، و ارتفاع از زمين تا سقف كه كوه است نيز چهار پنج ذرع مىباشد و از اين راهها عبور مينمايند . در اين مكان اكثر بيست نفر تفنگچى توقف ميداشت ، دويست هزار قشون و سالدات ممكن عبور نداشت . به لعنت خدا و نفرين رسول گرفتار شوند ، آن اشخاصى كه باعث آوردن طايفهء روس و راه دادن آنها به اين مكانها شدهاند . در زير همين دو مكان هم رودخانهء عظيم ميگذرد . سواى اين مكانهائى كه ساختهاند محل عبور از هيچ طرف ممكن نيست . بارى در كمال صعوبت از اين راهها گذشته وارد منزل شديم ، و آن روز و شب در آنجا توقف و يوم بعد حركت و روانهء منزل ديگر گرديديم . يوم جمعه بيست و نهم : صبح بساناويچ و آقا بيك مذكور نمودند كه چون اين روز راه بسيار صعبى در پيش است ، بايد خود ساعتى توقف و بنه و اسباب را پيش فرستاد كه شايد زود به منزل برسند . صاحبى ايلچى قدرى توقف و چاى « 2 » صرف نموده بنه و اسباب را روانه نمودند . و بعد خود هم از آنجا حركت و روانهء منزل قپى شدند . مسافت اين منزل سه فرسنگ است . اما وضع راه [ به ] اين طريق است : از سمت راست ، كوه را بريده راه ساخته ، به قدر
--> ( 1 ) - متن : نهار ( 2 ) - متن : چاهى